polyvagaaltheorie: leren over en mét je autonoom zenuwstelsel
wat is polyvagaaltheorie?
Polyvagaaltheorie beschrijft hoe jouw autonoom zenuwstelsel op elk moment voor jou probeert te zorgen.
Ik spreek hierbij graag over de biologie veiligheid, verbinding en ondersteuning, omdat dit echt aanwezig is in je lichaam. Hetzelfde systeem zorgt ook voor een gepaste reactie op lastige momenten, zoals stress, dreiging of gevaar.
Door hier meer zicht op te krijgen, kan je geleidelijk aan een meer ondersteunende relatie opbouwen met je autonoom zenuwstelsel.
(VIDEO – 1 min.)
Hoe een nest kleine, bange konijntjes tot rust kwamen…
〉〉 video of tekst? 〈〈
Net zoals in mijn trajecten voorzie ik graag keuzes: Je kunt (diagonaal) lezen, kijken, luisteren of zelfs combineren. een metafoor
het bange katje
Stel, de zon schijnt en je bent aan het genieten van een wandeling. Je voelt je rustig en zelfs een beetje vrolijk.
Je wilt even gaan rusten op een bankje en je ziet onder de bank een katje. Een bang katje. Verlegen. Schuw.
Hoe zou jij hierop reageren?
Onwennig?
Bezorgd?
Geïrriteerd?
Zorgzaam?
Zou je proberen om contact te maken?
Hoe denk je dat dit katje op jou zal reageren?
Zou het blazen naar jou, of weglopen?
Misschien wordt het rustig, net zoals jij, of wie weet begint het zelfs te spinnen, of te spelen.
Of zou je geen contact zoeken?
Zou je wegwandelen?
Ben je dat dan snel weer vergeten?
Of blijf je daar toch mee bezig?
Dit beeld van jou en het katje gebruik ik hier als metafoor voor de relatie die je kunt hebben met jouw autonoom zenuwstelsel.
"Wat zou er gebeuren als je een meer afgestemde relatie zou opbouwen met jouw autonoom zenuwstelsel?"
- Nele Mieke -
in het kort / of iets langer
wat is polyvagaaltheorie?
〉〉 meer info? 〈〈
Klik op de tekst naast een + symbool.
Ik laat je graag kennismaken met ons autonoom zenuwstelsel. Dat is het deel van ons zenuwstelsel dat automatisch en onbewust werkt, véél sneller dan jouw bewuste denken.
De belangrijkste taak van het autonoom zenuwstelsel is om ervoor te zorgen dat ons lichaam kan overleven. Het regelt dus onze ademhaling, hartslag, vertering, hormonen, … en maakt op elk moment keuzes om dit zo goed mogelijk af te stemmen op de situatie.
Je autonoom zenuwstelsel bestaat uit:
- het sympathisch zenuwstelsel dat zorgt voor energie, beweging en verdediging,
- het parasympathisch zenuwstelsel dat zorgt voor vertraging en rust.
De nervus vagus is een belangrijk onderdeel van het parasympatisch systeem en bestaat zelf ook uit twee takken, die elk hun eigen rol vervullen:
- de ventrale tak is gelinkt aan veiligheid en verbinding en reguleert de andere takken.
- de dorsale tak ondersteunt vertering, herstel en bescherming
Het autonoom zenuwstelsel maakt op elk moment een balans op. Zijn we veilig of niet?
- Zijn we veilig en gezond genoeg?
- Is er een dreiging, spanning of stress aanwezig?
- Is er sprake van gevaar of zelfs levensgevaar?
We leren uit eerdere ervaringen: bij het opmaken van deze balans wordt ook ons verleden meegenomen.
Dit is een onbewust proces en heet neuroceptie.
Polyvagaaltheorie beschrijft hoe ons lichaam automatisch reageert op deze balans, en hoe er hierdoor verschillende staten ontstaan.
Je kent wellicht vechten, vluchten of bevriezen. Dit zijn voorbeelden van autonome staten die geactiveerd worden als we in gevaar zijn. Er zijn ook autonome staten die actief zijn als we ons veilig voelen, zoals flow, rest & digest (rusten en verteren) en play (spelen).
Wist je dat elke staat een invloed heeft op jouw gevoelens, gedachten, fysieke sensaties en gedrag?
De ‘ik’ die zich veilig voelt, zal dus helemaal anders zijn dan de ‘ik’ die spanning of stress ervaart. We bekijken onszelf, de mensen en de wereld telkens op een andere manier.
Wist je dat elke staat een invloed heeft op jouw gevoelens, gedachten, fysieke sensaties en gedrag?
De ‘ik’ die zich veilig voelt, zal dus helemaal anders reageren op een situatie dan de ‘ik’ die spanning of stress ervaart.
We bekijken onszelf, de mensen en de wereld telkens op een andere manier.
Soms bewegen we niet vlot meer van de ene naar de andere staat. Dat kan lastig zijn. Door deze staten beter te leren kennen, kan dit geleidelijk aan weer meer in beweging komen.
Door hiermee bezig te zijn, kan je soms meer rust ervaren. Ruimte. Aanwezigheid.
Dat zal echter niet altijd het geval zijn. We hebben namelijk dikwijls emoties en herinneringen onderdrukt, omdat dit de enige manier was om functioneel te blijven, om te overleven.
Als ons autonoom zenuwstelsel weer meer in beweging komt, dan kan het soms intense stukken naar boven brengen … zeker als er en stuk van jou ‘uit de diepvries’ (freeze) komt.
Daarom is het belangrijk om dit traag, bewust en met zorgzaamheid aan te pakken, zeker als je al een tijdje vast lijkt te zitten. Millimeter per millimeter.
"Ik wou je al een tijd laten weten dat één van jouw korte oefeningen me uit een angstaanval heeft geholpen, in midden van een mega volle zaal vol mensen tijdens een klassenraad, vreselijk dus. Dat was echt een redding."
Anoniem
winter 2024
Een half jaar later kreeg ik dit berichtjen van dezelfde ‘anoniem’:
"Heel interessant de audio's, heel erg bedankt. Ik beluisterde ze deze ochtend en zag jou fietsen, net erna :)"
(VIDEO – 10 min.)
Ik vertel vanuit mijn eigen ervaring
over wat polyvagaaltheorie me brengt.
een belangrijke vraag
waarom?
Waarom zou ik bezig willen zijn met polyvagaaltheorie? Wat kan het mij brengen? Dat is een vraag die ik regelmatig te horen krijg.
Ik zal vanuit mijn eigen ervaring vertellen. Wie weet resoneert er iets met jou, of merk je dat bepaalde dingen bij jou net anders zijn.
Ik begrjip beter de rol van de lastige autonome staten en emoties, zoals kwaadheid, angst, rouw en machteloosheid. Mijn zenuwstelsel probeert altjd voor mij te zorgen.
Mijn autonoom zenuwstelsel brengt op elk moment de verzamelde signalen van veiligheid in onveiligheid samen en beweegt dan automatisch naar een bepaalde staat.
Zo kunnen automatische patronen ontstaan waar we geen vat op lijken te hebben.
Bv: waarom lach ik met een mop die ik eigenlijk niet grappig vind? Waarom schiet ik in paniek als ik me niet begrepen voel?
In eerste instantie is die reactie dus geen bewuste keuze. Dat inzicht helpt me om hier milder mee om te gaan.
Het hielp me om hiernaar te kijken als de beste keuze die mijn autonoom zenuwstelsel op elk moment kan maken om voor mij te zorgen. Om mij te ondersteunen. Ook al brengt dit mij in een staat die ik lastig vind.
Dat inzicht brengt me meer rust, aanvaarding en mildheid. Dat helpt me om minder energie te verliezen aan weerstand, frustratie, volhouden en doen alsof alles goed met me gaat.
Toen ik meer inzicht kreeg in hoe mijn autonoom zenuwstelsel in elkaar zit, merkte ik dat ik mijn uitdagingen anders begon te bekijken en beter begon te begrijpen.
Ze waren niet weg, ze werden niet minder … maar ik reageerde er anders op. Ik begon mezelf minder wijs te maken dat het wel goed met me ging. Ik merkte meer op hoe snel ik overweldigd en overprikkeld was.
Ik ging minder in de weerstand. Die weerstand vraagt eigenlijk heel veel energie. Die mildheid bleek dus een manier te zijn om energie te besparen. En dit kan al een heel groot verschil maken.
Het biedt een soort landkaart die me kan helpen om de onderliggende patronen en behoeftes te zien.
Veiligheid, erbij horen of ondersteuning. Ontprikkeling, rust of herstel. Energie, beweging of ontlading. Bescherming, onopvallendheid of verdoving.
Ik geef enkele voorbeelden hoe mijn autonoom zenuwstelsel deze behoeftes ondersteunt.
- Ik krijg energie die ik nodig heb om grenzen te stellen naar anderen mensen toe.
- Ik vertraag en val zelfs helemaal stil. Op die manier wordt verdere energie-verspilling vermeden.
- Mijn zenuwstelsel zorgt voor een soort verdoving als reactie op emoties die te intens zijn om te dragen.
Mijn autonoom zenuwstelsel zorgt dus voor mij als ik dat zelf niet voldoende kan.
Nu ik die behoeftes zie, op welke manier kan ik deze zelf ondersteunen? Welke extra ondersteuning heb ik nodig?
Wanneer is het nodig om te vertragen? En wanneer kan ik versnellen?
Hoe kan ik mijn leven inrichten zodat het rekening houdt met de energie die ik werkelijk heb? Welke ondersteuning heb ik nodig?
Ik voeg een nieuwe laag inzicht en afstemming aan toe aan dingen die ik eerder leerde.
Misschien doe je yoga of ga je soms zwemmen en merk je dat je er soms wel en soms geen deugd van hebt.
Het kan ook gaan over je eetgewoontes, behoefte aan rust en verbinding, … allemaal zaken waarbij we vanuit polyvagaaltheorie inzichten en handvaten vinden om meer afgestemd voor onszelf te zorgen én anders op te dagen voor de mensen om ons heen.
Thuis lukt het me bijvoorbeeld redelijk goed om mijn eigen zenuwstelsel in de gaten te houden en hier passend op te reageren.
In groepen ben ik aan het leren om echt mijn eigen tempo te volgen. Ik heb regelmatig een pauze nodig of eerst ga toekijken om te kunnen inschatten waar ik ruimte voor heb.
De éne keer lukt mij dat al beter dan de andere. Natuurlijk kan de omgeving dit ondersteunen of extra uitdagend maken.
Het doel is dat mijn zenuwstelsel vlotter tussen de verschillende staten kan bewegen, ook de lastige.
Meer regulatie betekent ook meer ruimte voor intense emoties, zodat die in beweging kunnen komen.
Geleidelijk aan ervaren we ook meer ruimte voor plezier, om te verbinden en om graag te zien. Want ook dat kan heel overweldigend zijn voor ons zenuwstelsel.
Regulatie kan je ook opmerken aan de manier waarop je omgaat met spanningen in relaties. Enkele voorbeelden:
- In welke mate slaag je erin om hulp te vragen, om grenzen te stellen?
- Lukt het om je mening te uiten of jouw ritme te volgen, ook als die anders is?
- In welke mate kan je bewegen tussen verschillende manieren om aan je behoeftes te voldoen?
"Een burn-out toont dat je lichaam nood heeft aan vertraging en rust.
Dat is hoe je autonoom zenuwstelsel voor jou zorgt als je het zelf nog niet kunt."
- Nele Mieke -
nieuwsbrief
blijf je graag op de hoogte?
Deze agenda wordt aangevuld op het ritme van mijn zenuwstelsel. Schrijf je in op mijn nieuwsbrief om op de hoogte te blijven. Je krijgt meteen een uitnodiging voor een klein pauzemoment in je mailbus.